Përkthimi si rishkrim: dilemat e shqipes moderne përballë esesë klasike

Një vështrim mbi sintaksën, ritmin e fjalisë dhe rrezikun e ngurtësimit akademik në përkthimet e reja filozofike.

Përkthimi i mendimit teorik dhe esesë filozofike në gjuhën shqipe ka qenë gjithnjë një akt guximi gjuhësor. Ndryshe nga narrativa e thjeshtë, eseja kërkon një plasticitet sintaksor që shpesh hyn në konflikt me rregullat rigjide të standardit të ngurtësuar. A mund të mendojë shqipja abstrakte pa humbur ritmin e saj muzikor?

Rreziku i fjalëpërfjalshmërisë

Përkthyesit e rinj shpesh bien në kurthin e kalkimit të strukturave të anglishtes apo frëngjishtes. Rezultati është një tekst artificial, i ftohtë, që lexohet si një manual administrativ dhe jo si mendim i gjallë. Përkthimi i mirëfilltë kërkon aftësinë për të gjetur ekuivalentin kulturor dhe frymëmarrjen natyrale të periudhës shqipe.

“Përkthimi nuk është thjesht transferim kuptimi nga një gjuhë në tjetrën; është ripërtëritje e mundësive të fshehura të gjuhës pritëse.”

Pasurimi i konceptit

Kur lexojmë përkthimet mjeshtërore të së shkuarës, vërejmë se si leksiku i vjetër i trevave tona mund të aktivizohet për të emërtuar nuanca të holla filozofike. Ky bashkëbisedim mes traditës dhe modernitetit është çelësi për një kulturë të pjekur të mendimit kritik.

Sfida e esesë në shqip nuk është mungesa e fjalëve, por mungesa e durimit për të eksploruar thellësitë e saj të brendshme pa iu dorëzuar klisheve akademike.